Fonun içinden para, dışından güven götürüldü
04:00, 29/09/2026, Salı • Yeni Şafak Haber Merkezi
Fonun içinden para, dışından güven götürüldü
Yaşadığımız fon krizinde gerçek mağdur kim, sorusuna cevap aramaya çalışacağım bu yazıda. Ama son gelişmeler keskin bir aklın operasyonuna maruz kaldığımızı gösteriyor. Bu nedenle cevabı bulmak kolay değil.
Çünkü fonun içinden de götürmüşler, dışından da götürmüşler.
Fona kalabalıkları toplamışlar, tabiri caizse, kılçığını sıyırıp atmışlar. Bir ekip fonun dışında çalışmış. Bir ekip fonun içinde çalışmış. Hacimden yakayı ele vermeseler kalabalığa iyi karışmışlar aslında. Beş para etmez halka arzların peş para etmez hisselerini almış sürmüş en son fondakilere çakmışlar. Götürdün mü hamutuyla götüreceksin, dercesine dalmışlar.
Peki bu denklemde mağdur kim?
Evvela hasarın boyutunu bilmiyoruz. Piyasa tektoniklerinin geleneksel kırılma dizisinde olduğu gibi
öncü-ana şok-artçı
şeklinde ilerlesin hele bir. Tüm hasar ancak o zaman belli olur.Şimdilik kim ne yatırmış ne çekmiş, kim bunları halka arz etmiş, kim lisans vermiş, kim kredi vermiş (altı çizgili), kim kimin nepotizmi bunlar konuşulacak.
Sonra kim battı, kim çıktı, ortada ne kaldı; muhasebesini yapacağız.
Sistemik risk yoktur mesajı önemli. Bir panik ortamı oluşturmamak adına… Kaçacak yer yok zaten. Ancak sistemik risk yoksa da sistemik kaçınılmazlar vardır, olur. Bilançoların iç içe geçtiği büyük sistem ölçeğinde göreceğiz.
Fonun içinde mağdurlar olduğuna da inanıyorum. Riskleri gözardı edip girmiş olanlar mutlaka vardır ama
risk değerlendirmesini fon içeriğine göre değil de fonun çevresine göre yapanlar
da vardır. Bu ikinci kısım çizilen ve çizdirilen imajın sorumluları karşısında mağdur sayılır. Bazısı neye uğradığını şaşırdı yani. Tesadüf dışında fonda olan kimse kazanamazdı; çünkü kazanacaklar önceden belirlenmişti.Fonun dışında olup, fonlarda olduğunu bilmediği halde fonların şişirdiği hisseleri serbestten alan
da vardır. Derslerine piyasamızın şartlarını göz önüne alıp daha iyi çalışabilirlerdi ama bunlar da mağdurdur. Genellikle dünyanın hiçbir yerinde bir hisseyi seçme kriteri olarak fonların portföyündeki durumuna bakılmaz. Çünkü boşta hisse kalmaz. Ancak meğer zaten fonların dışında çalışılmış. Fona mal yıktırılacak olanlara fonun dışından mal aldırılmış. Burası mağdurları seçtirmemek için kirletilmiş yani.Son mağdur grubu,
ne fonda ne de fonun aldığı hisseyi almış ama pozisyonları nedeniyle bozulan piyasa güveninin kurbanı olmuş
olanlardır. Para var huzur var gitti, para yok huzur var geldi.Bu işten doğabilecek olumsuzlukları saymak istemiyorum. Dediğim gibi olan oldu ama ne olduğunu öğrenmemiz bu tektonik hareket bitip fayın geçtiği yerlerde saha gözlemiyle anlaşılacak.
Bu şartlar altında
hepimiz
kafadan mağduruz. Ama her birimiz kendi hikayemizle mağdur olduğumuzdan toplulaştıramayız.Eğer gerçek mağduriyetimiz yalnız parasını kaybeden değil; fiyatın gerçeğine inanma hakkı elinden alınan herkestir.
İstanbul Jeoekonomi Enstitüsü (İJE) bu yüzden bu konuda da sorumluluk aldı. Gerçekleştirdiği Yuvarlak Masa toplantısından Fon
TR
ust önerisini çıkardı.Yaşadığımız dörtlü krize karşı dört kapı açtı. Likidite krizi, değerleme krizi, yönetişim ve çıkar çatışması krizi ve kamusal güven krizi karşısına girişin dürüstlüğü, değerin doğruluğu, çıkışın adaleti ve sermayenin yönü kapılarını çıkış olarak koydu. Ekonomimiz fonların küçülmesine değil, gelişimine, güvenirliğine ve dayanıklılığına ihtiyaç duyuyorken…
Türkiye kriz öncesindeki fon piyasasına geri dönmemeli. Krizden daha güvenilir, daha adil ve daha üretken bir sermaye piyasası mimarisi çıkmalıdır.
Fon
TR
ust mimarisi İJE web-sitesinden incelenebilir. Ama ben otoritelerin aldığı kararlar dalgalanırken Türkiye’ye sabit zemin sağlamak üzere mimarinin getirdiği 12 kararı köşemin ve gazetemin verdiği imkanla paylaşmak isterim;1. Fon bazında Tasfiye ve Geri Kazanım Panosu yayımlansın.
2. Nakit ve yüksek likit varlıklardan kısmi–oransal ödeme takvimi açıklansın.
3. İllikit ve ihtilaflı varlıklar için bağımsız değer aralıkları oluşturulsun.
4. Kayıp türleri ve sorumluluk zinciri kamuya açık metodolojiyle ayrıştırılsın.
5. Tek yatırımcı başvuru ve uyuşmazlık kanalı kurulsun.
6. Erken uyarıdan müdahaleye geçiş bağımsız kurumsal öğrenme raporuyla incelensin.
7. Nitelikli yatırımcı tanımı bilgi, deneyim ve kayıp taşıma kapasitesiyle güçlendirilsin.
8. Fonların itfa koşulları varlık likiditesiyle zorunlu biçimde eşleştirilsin.
9. Anti-dilüsyon araçları ve fon bazlı stres testleri standartlaştırılsın.
10. Look-through, ilişkili taraf ve piyasa derinliği gözetimi gerçek zamanlı hâle getirilsin.
11. Dijital fon tanıtımı ve menfaat ilişkileri kamuya açık sicile bağlansın.
12. FonTRust Fon Pasaportu ve Türkiye Fon Güveni ve Sermayenin Yönü Raporu pilotlansın.