Ezberleri bozmak

On sene kadar evveldi. Bilgisayarımdaki “Kitaplar” dosyasını kontrol ederken, 80 civarında başlık saydım. Bazılarını yayınlamıştım, ama kâhir ekseriyet yazılmayı ve yayınlanmayı bekliyordu. Bekleyen başlıklar arasında bir Siyer-i Nebî projesi bile vardı. Zaman geçtikçe, benden çok daha mahir kalemler, benim yazabileceğimden çok daha iyi metinlerle boşlukları doldurdular. Her bir eser yayınlandıkça, ben de bilgisayarımdaki ilgili dosyanın yanına keyifle ve mutlulukla “artı” işareti koydum. Yazmayı planladığım her bir kitap başkası tarafından yazılıp yayınlandıkça hem üzerimden bir vazife kalkmış oluyordu hem de kendi projelerime odaklanacak zamana kavuşuyordum. Malum, ömür sınırlı, vakit az. Birbirini tekrar eden işlere harcayacak zamanımız yok.

Türkiye’de Ortadoğu çalışmaları sahasında çok büyük bir boşluğu dolduran, seminer ve okuma gruplarıyla yüzlerce öğrenci yetiştiren, akademik hassasiyetle ama genel okur kitlesi için kalıcı kitaplar kaleme alan Zahide Tuba Kor Hoca’nın son eseri “Ortadoğu’da Ezberleri Bozmak-Bölgesel Analiz Nasıl Yapılmalı?” (Küre Yayınları, İstanbul, 2026) elime ulaştığında, aynı şeyi düşündüm yine: Ortadoğu çalışacaklar için mükemmel bir usul kitabı ve aydınlatıcı bir yol haritası hazırlanmıştı, artık bunun üzerine yeni bir metin yazmaya hacet yoktu.

Zahide Tuba Kor, 358 sayfalık kitabını iki bölüme ayırmış. İlk bölüm “Ortadoğu’ya Yaklaşımımızda Temel Problemler” başlığını taşıyor. İkinci bölüm ise “ABD’nin Afganistan’dan Çekilmesi” ve “7 Ekim Aksâ Tufanı Operasyonu ve Gazze Savaşı/Soykırımı” üzerinden vaka incelemelerine tahsis edilmiş. Yüzlerce örnekle, kitap teori ve pratiği bir araya getirerek, okuru “en doğru anlama biçimi nasıl olabilir?” sorusunun cevabını bulmaya yönlendiriyor. Verilen örneklerin somut ve yaygın oluşu, metni anlamayı da kolaylaştırıyor.

“Ortadoğu’da Ezberleri Bozmak-Bölgesel Analiz Nasıl Yapılmalı?”, Ortadoğu ve İslâm dünyası çalışan herkesin mutlaka altını çize çize, notlar ala ala okuması gereken bir kitap. Özellikle ilk bölümde ele alınan yaklaşım ve zihniyet problemleri, bilhassa önemli. Tamamını değilse de bazılarını zikredeyim mesela:

Meselelere fazlaca yerli ve Türkiye odaklı bakmak, böylece genel bağlamı kaçırmak,

Meselelere sadece Batı perspektifiyle bakarak, kendi tarihî ve bölgesel kodlarına yabancılaşmak,

Hadiseleri an odaklı değerlendirerek arka planı ve tarihsel hafızayı gözden kaçırmak,

Yaşananlara süreç analizi çerçevesinde film şeridi gibi değil de sabit bir fotoğraf karesi biçiminde bakmak,

Kendi durduğu mevkii pekiştirmek adına, ideolojik gözlük ve saplantılardan kurtulamamak,

Sosyal olaylarda nisbîlik ve görecelilik perspektifini dikkate almamak,

Teorik ve tarihî bilgileri coğrafî verilerle ve rakamlarla desteklemeden, sadece tek boyutla okumak,

Masada literatür çalışmasını tamamladıktan sonra, sahaya hiç inmemek ve pratik tecrübeden mahrum olmak,

Sonuca bakıp sebep üretme kolaycılığına saplanmak…

Bu kadar örnek, zannediyorum kitabın bakış açısı, yaklaşımı ve içeriği konusunda fikir vermeye yeter. Dediğim gibi, Ortadoğu ve İslâm dünyasına kafa yoranlar, Zahide Tuba Kor’un eserini bir el kitabına dönüştürmeli ve zihnindeki ezberlerden kurtularak hadiselere özgür ve özgün biçimde bakmayı öğrenmeli.

Şunu da vurgulamam gerekiyor:

Zahide Tuba Kor Hoca, tanıyan herkesin mutlaka teslim edeceği çalışkanlığı ve yıllardır sürdürdüğü çalışmalarıyla, Ortadoğu ve İslâm coğrafyasının güncel meselelerini genel kitleye aktarmak konusunda örnek alınası bir performans sergiliyor. Eminim, kendisini örnek alan ve aynı yolda yürüyen çok fazla gencimiz de var. Emekleri, ilham vereceği nice kalıcı eserle bereketlensin.