Milliyetçilikten mezhepçiliğe paradigma değişimi

Çözüm sürecinin ajandamıza girmesiyle beraber, televizyonlarda ve gazetelerin köşe yazılarında tartışılan konulardan biri "PKK"den boşalan alanı kimin dolduracağı" sorusuydu.

Garip bir soruydu aslında bu. Tıpkı "derin devlet"in tasfiyesiyle boşalan yeri ne tür bir derin yapının dolduracağı sorusu gibi, bir "terör örgütü"nün silah bırakmasıyla yerini eli silahlı bir başka yapının alması şartmış gibi, bu soruların politika yapıcılar ve yorumcular tarafından kanıksanmış biçimde sorulması ve normal bir soruymuş gibi cevaplanması oldukça ilginçti.

Aradan geçen zaman içerisinde, bu tür soruların neden sorulduğu sorusunun cevabı bulunamamakla birlikte, sorular cevaplarını buldu. Derin devletin yerini "paralel yapı"nın doldurmaya çalışması gibi PKK"nin yerini doldurmaya uygun adaylar sahne alır oldu.

Gezi kalkışmasıyla birlikte, ilk aday karar vericilerin beğenisine sunuldu: DHKP-C. Aslında çatışmayı nesnelleştiren pek çok farklı konu bir şemsiyenin altında toplanıyordu Gezi"de; merkezde tek bir kavga vardı: "Sekülarizm ve din." Bu kavganın bir formu olan "Alevilik ve Sünnilik" yani mezhep çatışması su yüzüne çıkmaya başladığı günlerde sokakta piyano çalan, kitap okuyan, Converse"li seküler gençlerin yerini de mezhepçi yüzünü ön plana çıkarmış DHKP-C aldı. Ancak örgüt kendisinden beklendiği gibi, kavgayı bir üst seviyeye taşıyamadı.

Aralık ayında paralel yapının sahneye koyduğu şov da esasen, din, sekülarizm ve mezhep yönelimli paradigma değişiminin bir başka şekliydi. "İslam"a karşı İslam"la din içi kutuplaşmada çıta biraz daha yükseğe çekilmeye niyet edilirken, etnisiteye dayalı derin devlet kimliğinin yerini "cemaat alternatifi" doldurmaya çalışıyordu.

Bugün itibarıyla Suriye ve Irak sınırında yaşanan duruma bu perspektiften bakarak, alternatif bir terör örgütünün, yani PKK"nin yerini doldurabilecek güçlü bir adayın sahneye çıkışından bahsetmek mümkün. Çözüm sürecinin başlangıcı ve dünya kamuyounun Irak el Kaidesi olarak tanıdığı yapının "Irak ve Şam İslam Devleti" adını alarak Irak"tan çıkıp bölgeyi tehdit edecek haline gelmesindeki eşzamanlılığa bakarak, etnik temellere dayalı bir terör örgütünün çıktığı yere dini temellere dayalı bir terör örgütünün oturtulmaya çalışıldığını görebiliriz.

Yani iki yüzyıldır çeşitli formlarla hayatta kalmaya çalışan milliyetçi ve ulus devletçi aygıtlar, dine ve mezhebe dayalı versiyonlarıyla yer değiştiriyor, bir paradigma değişiyor

Tarihsel gelişimine baktığımızda milliyetçilik, çıkış noktasında krallara, tiranlara bağlılığa karşı halkçı bir özgürlük hareketlerinin temelindeydi. 1700"lerin sonunda yaşanan Amerikan veya Fransız Devrimi"nin temelinde vatansever milliyetçilik vardı. Yüz yıl sonra Osmanlı Devleti"nin yıkılışına doğru giden süreçte milliyetçilik, Panislavizm, Panarabizm gibi etnik özgürlüğe dayalı bir milliyetçilik ideolojisine dönüşmüştü. İki Dünya Savaşı arasında sömürgeciliğin paralelinde milliyetçilik radikalleşerek bir kez daha biçim değiştirdi ve ortaya çıkan faşizm, nazizm gibi ultra milliyetçi ideolojiler yıllar süren yıkımın baş rolünü oynadı. Avrupa ancak ''Soğuk Savaş''ın bitimiyle beraber milliyetçi ayıplarıyla yüzleşmeye başladı. PKK ile Türkiye arasındaki çözüm süreci gibi, IRA-İngiltere barış müzakereleri ve ETA-İspanya arasındaki çözüm arayışı da bunun diğer örnekleriydi.

Ancak milliyetçiliğin çöküşe geçmesiyle aynı dönemde başka bir değerin yükselişi bugünkü durumu anlamayı kolaylaştırıyor. Televizyonlardan izledikleri Çeçenistan"daki, Bosna"daki, Filistin"deki zulme karşı, farklı etnisitelerle ortak bir duruş geliştirmenin yolunu insanlar, ortak bir dinde, İslam özelinde "ümmet" bilincinde buldu. Anketler gösteriyordu ki, dünya Müslümanlarının üçte ikisi tüm İslam ülkelerinin bir gün tek bir çatı, "ümmet çatısı", yani hilafet, İslam devleti gibi bir çatı altında toplanmasını umut ediyordu. Orta Doğu"yu milliyetçilikle kıran sömürge artıkları Arap diktatörlüklerine karşı isyanın adı olan Arap Baharı da bu ortak özgürlük arayışının bir neticesiydi.

Arap Baharı"na vurulan seküler darbe, aynı zamanda ortak din, ümmet algısını kıran mezhep kavgasının da bir habercisiydi. Aynı milliyetçilik akımı gibi özgürlük arayışıyla başlayan isyanlar, dini ayrımcılığa dayalı kanlı bir savaşa büründü. Ardından da Müslümanların ortak hayali olan "hilafet", "İslam Devleti "algısı vahşet ve terörle eş anlamlı hale getirildi.

İletişim araçlarının inanılmaz gelişimiyle, geçmişte on yıllar süren değişim, bugün sadece haftalar sürüyor. Ve dünyanın bir tarafında başlayan din ve mezhep kökenli savaşta, öteki tarafta peçeler çekiliyor, yüzlere tükürülüyor, dini ayrımcılık ve nefret almış başını gidiyor. Ve dün milliyetçilik dalgasının neler yaptığını hatırlayan insan, yakın geleceğin nelere gebe olduğunu düşünüyor.

Özetle Türkiye"de yakından hissedilen ve hemen herkesin kendisini taraflardan birine ait hissettiği değişim tüm dünyada yaşanan paradigma değişiminin bir parçası. Buraya kadar tamam ama insanın aklına düşüyor. Demokrasi ve barış rüzgarları eserken PKK"den ve derin devletten boşalan yerleri kimin dolduracağı sorusunu soran endişeli modernler, kendilerine ait soruları mı soruyordu yoksa yeni sömürgecilerin kulislerinde dinlediklerini mi bize taşıyordu? İnsan işte, merak ediyor.