Yücel Çakmaklı’yı anmak ve anlamak

Sinemamız 112 yıllık (resmi olarak 1914’teki “Ayestefanos’taki Rus Abidesinin Yıkılışı filmi Türk sinemasının başlangıcı kabul ediliyor) tecrübesi esnasında çok sayıda kırılma yaşadı. Olumsuz etkenlerin nihayetinde olumlu sonuçlar doğurduğu da oldu. Bu kırılmaları yaşayan ve yaşatan isimlerden biri olan Yücel Çakmaklı, vefatının 17. yılında anılıyor.

23 Ağustos 2009’da vefat eden Yücel Çakmaklı, “Milli Sinema” akımının kurucu ismi sayıldı. Yaptığı filmlerle milli-manevi argümanların sinema perdesinde yer almasın sağladı. 1970’te “Birleşen Yollar”ı çektiğinde sinemamıza artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacaktı. Zira Yeşilçam’ın genel olarak dışladığı manevi kodlar perdede boy gösterdi ve büyük ilgi gördü. Modern bir ailenin kızı olan Feyza (Türkan Şoray) ile fakir ama dinine bağlı bir üniversiteli genç olan Bilal’in (İzzet Günay) hikayesi ile mütedeyyin kesimin sorunları, meselelere bakışı ve memlekete dair eleştiri ve tespitleri geniş yankı buldu. Dönemin en önemli yıldızlarından olan Türkan Şoray ve İzzet Günay’ın rol almasını filmin ve anlatısının kabul görmesinde fayda sağladı.

“Zehra” (1972), “Kızım Ayşe”’nin (1974) devam eden etkisi sonrası 1990’daki “Minyeli Abdullah” ile perçinlenen “Milli Sinema” damgası, bugün sinemamızın birçok açıdan barıştığı unsurların yol açıcı unsuru oldu.

Hayatı boyunca mütedeyyin insanların sorunlarını ve çözüm önerilerini sinemaya yansıtan Yücel Çakmaklı, Türkiye’de 2002 sonrası yaşanan toplumsal dönüşüme zemin hazırlayan isimlerden biri olduğunu söyleyebiliriz. Sinemanın kalabalıklar üzerindeki yönlendirici etkisini düşününce bunun abartılı bir yorum olmadığı düşünülebilir. Zira sosyo-kültürel alandaki dönüşümler birkaç yılda olmaz.

1970’lerden 1990’lara uzanan eylemin sinemadaki varlığı sonraki kuşaklar için hazırlık mahiyetindeydi. 2002 ile birlikte değişen iktidar ve oluşan yeni sosyal sınıfın bu zemini ve etkiyi kullandığını rahatlıkla söyleyebiliriz.

Geldiğimiz noktada Çakmaklı’yı anarken ne kadar anladığımızı da düşünmemiz gerekiyor. Ne için mücadele etti? Belki daha önemlisi nasıl savaştı? Sinemayı nasıl bir araç olarak kullandı?

Hayatının son döneminde film yapamamaktan şikayetçiydi. Bu da kendisinin yeterince anlaşılamadığını ve 2002 sonrası oluşan yeni düzendeki sosyal tabakanın sinemanın önemine haiz olmadığını açık etti.

Evet. Bugünden ve kendimizden de bahsediyorum. Yücel Çakmaklı’yı saygı ile anacak ve mirasını kabul edecek isimlerin sayısı ne kadar? Bu isimler üretimini bu çizgide devam ettiriyor mu?

Elbette “Milli Sinema” dediğimiz olgunun aynı form ve normlarla devam etmesinden söz etmiyorum. Zaman değişirken sinema ve yöntemi de değişmeli.

Ne değişmeli?

Nasıl değişmeli?

Değişim, dönüşümden ibaret mi?

Sorunlar aynı değişken söylem aynı olur mu? Söylem nasıl ilerlemeli?

Önemli sorularla Yücel Çakmaklı’nın mirasını anlama ve kendisini saygı ve minnetle anma aşamasındayız…